Ayak bileği burkulması, ayak bileği eklemini stabilize eden bağların gerilmesi veya yırtılması sonucu oluşan yaralanmadır. Genellikle ayağın içe veya dışa dönmesi (inversiyonanakıyla meydana gelir. En sık yaralanan bağ, ayak bileğinin dış tarafında bulunan anterior talofibular ligament (ATFL)'dir.
"Burkulma ne zaman geçer?" sorusunun cevabı, yaralanmanın derecesine, tedaviye uyuma ve bireyin genel sağlık durumuna göre değişir. Bu yazıda, ayak bileği burkulmalarının evreleri, iyileşme süreleri ve tedavi yaklaşımlarını detaylı olarak ele alacağız.
Burkulma Dereceleri ve İyileşme Süreleri
Hafif (Derece 1)
- Yaralanma: Bağlarda hafif gerilme, lifler intakt
- Belirtiler: Minimal şişlik, hafif ağrı, yürüyebilir
- İyileşme: 1-3 hafta
- Tedavi: RICE protokolü, erken mobilizasyon
Orta (Derece 2)
- Yaralanma: Bağ liflerinde parsiyel yırtık
- Belirtiler: Orta şişlik ve morarma, ağrılı yürüyüş, eklem gevşekliği
- İyileşme: 3-6 hafta
- Tedavi: RICE, immobilizasyon (ankle brace), fizik tedavi
Şiddetli (Derece 3)
- Yaralanma: Bağın tam kopması
- Belirtiler: Şiddetli şişlik, yaygın morarma, yürüyememe, belirgin instabilite
- İyileşme: 8-12 hafta (bazen cerrahi gerekebilir)
- Tedavi: İmmobilizasyon (alçı/bot), fizik tedavi, nadir durumlarda cerrahi
RICE Protokolü: İlk Yardım ve Erken Tedavi
RICE, akut yaralanmaların ilk 48-72 saatinde uygulanması gereken standart bir yaklaşımdır:
🧊 R - Rest (İstirahat)
Ne: Yaralı ayak bileğini kullanmayı azaltın
Nasıl: İlk 48 saat ağırlık vermekten kaçının, koltuk değneği kullanabilirsiniz
❄️ I - Ice (Buz)
Ne: Şişliği ve iltihabı azaltmak için soğuk uygulama
Nasıl: İlk 72 saat boyunca her 2-3 saatte bir 15-20 dakika buz torbası (ciltle direkt temas ettirmeyin)
🩹 C - Compression (Kompresyon)
Ne: Elastik bandajla sıkıca sarma
Nasıl: Çok sıkı olmayacak şekilde ayak parmaklarından yukarı doğru sarın (kan dolaşımını kesmemeli)
⬆️ E - Elevation (Yükseltme)
Ne: Ayağı kalp seviyesinin üzerine kaldırma
Nasıl: Oturur veya yatarken ayağınızı yastık üzerine koyun, özellikle ilk 48-72 saat kritik
Tedavi ve İyileşme Aşamaları
Faz 1: Akut Dönem (0-7 gün)
Faz 2: Subakut Dönem (1-3 hafta)
Faz 3: Rehabilitasyon (3-8 hafta)
Faz 4: Spora Dönüş (8-12 hafta)
Ne Zaman Doktora Gidilmeli?
🚨 Acil Değerlendirme Gerektiren Durumlar
- ✓ Ayak bileğine hiç ağırlık verememe
- ✓ Şiddetli şişlik ve geniş morarma (ilk saatler içinde)
- ✓ Eklem deformitesi veya anormal pozisyon
- ✓ Kemik üzerinde hassasiyet (kırık şüphesi)
- ✓ Ayak parmaklarında uyuşma veya karıncalanma
- ✓ 7-10 gün konservatif tedaviye rağmen iyileşme olmaması
Olası Komplikasyonlar
Kronik İnstabilite
Yetersiz iyileşme veya rehabilitasyon eksikliği sonucu eklem gevşekliği oluşabilir.
Önleme: Tam rehabilitasyon programı, propriyoseptif egzersizler
Tekrarlayan Burkulmalar
İlk burkulma sonrası risk %40-70 artar.
Önleme: Ayak bileği güçlendirme, destek kullanımı (taping/brace)
Kronik Ağrı
Skar dokusu, sinir yaralanması veya kıkırdak hasarı nedeniyle uzun süreli ağrı.
Tedavi: Fizik tedavi, enjeksiyonlar, nadir durumlarda cerrahi
Osteoartrit
Tekrarlayan yaralanmalar uzun dönemde eklem dejenerasyonuna yol açabilir.
Önleme: Erken ve etkili tedavi, kilo kontrolü
Burkulmaları Önleme Stratejileri
Doğru Ayakkabı
Spora uygun, ayak bileğine destek veren ayakkabılar
Isınma
Egzersiz öncesi dinamik germe ve ısınma hareketleri
Denge Eğitimi
Propriyoseptif egzersizlerle ayak bileği stabilitesi
Bilimsel Referanslar
- 1. Ferran NA, Maffulli N. "Epidemiology of sprains of the lateral ankle ligament complex" Foot Ankle Clin. 2006;11(3):659-662. [PubMed Ara]
- 2. Bleakley CM, et al. "Effect of accelerated rehabilitation on function after ankle sprain: randomised controlled trial" BMJ. 2010;340:c1964. [PubMed Ara]
- 3. Kerkhoffs GM, et al. "Immobilisation and functional treatment for acute lateral ankle ligament injuries in adults" Cochrane Database Syst Rev. 2012;2:CD003762. [PubMed Ara]
- 4. Hupperets MD, et al. "Effect of unsupervised home based proprioceptive training on recurrences of ankle sprain" BMJ. 2009;339:b2684. [PubMed Ara]
- 5. van Rijn RM, et al. "What is the clinical course of acute ankle sprains?" Am J Med. 2008;121(4):324-331. [PubMed Ara]
- 6. Lamb SE, et al. "Mechanical supports for acute, severe ankle sprain" Cochrane Database Syst Rev. 2009;3:CD005958. [PubMed Ara]
- 7. Ivins D. "Acute ankle sprain: an update" Am Fam Physician. 2006;74(10):1714-1720. [PubMed Ara]
- 8. Doherty C, et al. "The incidence and prevalence of ankle sprain injury: a systematic review and meta-analysis" Sports Med. 2014;44(1):123-140. [PubMed Ara]
- 9. Doherty C, et al. "Treatment and prevention of acute and recurrent ankle sprain: an overview of systematic reviews with meta-analysis" Br J Sports Med. 2017;51(2):113-125. [PubMed Ara]
- 10. Anandacoomarasamy A, Barnsley L. "Long term outcomes of inversion ankle injuries" Br J Sports Med. 2005;39(3):e14. [PubMed Ara]
İlgili İçerik: Ameliyatsız tedavi seçenekleri hakkında daha fazla bilgi için ameliyatsız çözümler sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Ayak Bileği Ağrınız mı Var?
Burkulma sonrası doğru tedavi ve rehabilitasyon için uzman değerlendirmesi alın.